Voor wie Eeuw van de Stad Live op 3 september gemist heeft: hieronder het welkomstwoord van Bregtje van de Haak. En bekijk ook de foto’s van deze avond of beluister de uitzending van De Avonden.


bregtje03a“Dag allemaal, welkom,

Heel goed dat u er allemaal bent. Dat betekent dat in ieder geval een deel van de boodschap is overgekomen. Namelijk dat Eeuw van de Stad geen project is van de VPRO, en ook niet van de Architectuur Biënnale. Eeuw van de Stad is namelijk van u.

Van onder andere de meer dan 650 designers, schrijvers, woningbouwcorporatiebestuurders, groenvoorzieners, beleidsmedewerkers, kunstenaars, onderzoekers, studenten, politici, organisatieadviseurs, architecten, docenten, buurtwachten, filosofen en webdesigners die zich hier vanavond hebben gemeld. Dinsdag zat dit Pakhuis al vol en moesten we de inschrijving sluiten. Helaas.

Maar Eeuw van de Stad is vanaf volgende week ook van de meer dan een miljoen mensen die straks op één of andere manier via internet, radio of televisie te maken krijgen met iets van die twintig nieuwe projecten over de stad – het leven in de stad, de wereldwijde verstedelijking, de stadsbewoner – die hier vanavond voor het eerst worden gepresenteerd.

Addis Abbeba, Detroit, Johannesburg, Parijs, Jakarta, Gurgaon, Istanbul, Lusaka, Sjanghai, New York, Bogota, maar ook Amsterdam, Groningen, Haarlem, Eindhoven, Rotterdam en Nijmegen.

Hoe de wereld stad wordt…

De stad bestaat niet meer, zegt Rem Koolhaas. Alles is stad geworden, zegt Winy Maas. Het is bijna een semantisch meningsverschil. Want hoe dan ook, hoe we die versteende brij ook noemen, we zijn bijna nergens meer alleen en toch zijn we waarschijnlijk nooit eerder in de geschiedenis zo eenzaam geweest. Dat hele spectrum – van de fysieke, gebouwde, ik zou bijna zeggen: volgebouwde omgeving tot aan die hyperindividuele binnenwereld van gevoelens en gedachten van de stadsmens – dat hele spectrum willen we met Eeuw van de Stad met u onderzoeken en met u delen.

We gaan – hoop ik – vooral vooruitkijken vanavond, maar ik wil graag even terug in de tijd. Want vanochtend dacht ik opeens aan een beeld van zeven jaar geleden.

Ik zat toen met Koolhaas in een wrakke, roestige bus in Lagos, Nigeria. Rem was kort daarvoor voor het eerst in Lagos geweest en was gefrustreerd. Hij wilde die stad begrijpen, maar had het gevoel dat hij de essentie niet te pakken kreeg. Hij  had me uitgenodigd om mee te gaan, omdat hij dacht dat bewegend beeld, video, misschien beter in staat zou zijn om iets van de dynamiek en essentie van Lagos vast te leggen. Misschien beter dan de foto’s en teksten die hij met zijn team van jonge onderzoekers tot op dat moment had geproduceerd.

Nu is Lagos een stad van zo’n 15, 16, 17 miljoen inwoners – betrouwbare cijfers zijn er niet – waarvan de meeste Afrikanen zeggen dat je ‘m tot elke prijs moet mijden. Je komt er niet levend vandaan, zeggen ze. Veel te gevaarlijk en veel te druk. Daar dacht ik aan toen we samen in die bus zaten en die bus kapot ging bovenop een viaduct. Ik vreesde het ergste voor onszelf en voor de apparatuur, maar tot mijn verbijstering zorgden toesnellende onbekenden ervoor dat de bus binnen een kwartier weer op gang was.

Ik moet zeggen dat ik in de afgelopen twee jaar vaak het gevoel heb gehad dat ik weer in zo’n roestige bus zat.  Op weg naar weet ik waar, zonder benzine en zonder rijbewijs. Veel te gevaarlijk en veel te druk. Maar iedere keer als ik dacht: ‘nu loopt het vast!’ kwamen er toch weer een aantal onbekenden die in no time de hele zaak uit de modder trokken, de band plakten, een shortcut wisten of gewoon met een heel goed verhaal kwamen, waardoor we plotseling weer heel hard vooruit gingen. Het moet gezegd worden: het initiatief lag bij George Brugmans van de IABR – die de stad op de agenda wilde zetten en ons daarbij nodig had – en dit moet ook gezegd worden: het was en het is echt een onverantwoord avontuur. We zijn niet verzekerd, het is druk en gevaarlijk en alles hangt nu van u af.

Want voor de VPRO is dit een experiment. Een poging om het idee van een publieke omroep anders in te vullen. Op een manier die beter past bij deze tijd, bij de mondigheid van mensen en bij de enorme noodzaak tot nieuwe vormen van publiek debat. Een poging om niet alleen tegen u, maar ook met u te praten. Over de dingen waar het over moet gaan. En niet steeds over dezelfde dingen waar het NIET over moet gaan. En om samen met u op alle platforms – die ons dankzij uw belastingcenten ter beschikking staan – te praten over iets wat ons allen aangaat: de stad in dit geval, het samenleven in de stad en eigenlijk gewoon het samenleven zelf.

Hoe doen we dat? Kan het beter? En wie kan het beter maken? Gaat dat nog steeds of opnieuw van bovenaf of nu juist van onderop? Moeten we daarvoor het verleden herkauwen en verwerken of moeten we juist voorbij de horizon durven kijken, naar nieuwe modellen, die nog niemand kent?

Die vragen en nog vele andere komen in al die nieuwe producties voorbij en aan bod en ook in het nieuwe audio en video archief dat we speciaal voor deze gelegenheid hebben gemaakt samen met Beeld en Geluid en NPO/INM. Zoals we Eeuw van de Stad ook nooit op deze manier hadden kunnen maken zonder de steun van het Mediafonds, het Stimuleringsfonds voor Architectuur, VROM, het Atelier Rijksbouwmeester, het Amsterdams Fonds voor de Kunsten en de Mondriaanstichting.

Er is voor Eeuw van de Stad door zoveel mensen zoveel gemaakt, dat niemand vanavond of in de komende weken alles kan zien of horen, maar ik hoop dat u straks op zoek gaat naar juist datgene en diegene die u aanspreekt. Naar de link en de klik die alleen u kunt maken. Dat u op zoek gaat naar de kansen die er liggen voor u en dat u die ook zult grijpen. Want dan – en alleen dan – zal Eeuw van de Stad een succes zijn. Zoals de Franse architect, ex-Maoïst en ex-presidentskandidaat Roland Castro een paar maanden geleden tegen mij zei in Parijs: er is veel te doen! Il ya a du boulot a la clef. Aan de slag dus. En voor nu: bon appetit!”

> Bekijk ook de foto’s van deze avond.