staverden.jpgOp de foto zie je een stuk platteland. Of niet? Het is Staverden in de gemeente Ermelo op de Veluwe. Sinds de Middeleeuwen beschikt het over stadsrechten, dus zou het een stad zijn. Al eerder werd er op dit weblog geschreven over de definitie van het begrip stad, maar wat verstaan we er in Nederland eigenlijk onder? Is Staverden een stad?

De meningen zijn verdeeld. Kortweg zijn er drie visies. De eerste is dat een plaats een stad is als het beschikt over stadsrechten. De beschikking over stadsrechten hield voorheen in dat de inwoners bijvoorbeeld een stadsmuur mochten bouwen, een eigen markt mochten beheren of zelfs een eigen munt mochten slaan. Soms belangrijker nog was echter nog het recht op een eigen rechtssysteem, een eigen bestuur of een eigen belastingstelsel.

De beschikking over stadsrechten lijkt echter een achterhaald stadscriterium te zijn. Het juridisch en bestuurlijk label wordt immers sinds anderhalve eeuw niet meer gebruikt. Een andere definitie. Die komt –hoe kan het ook anders- uit het woordenboek. Een ‘grote plaats met samenhangende bebouwing, ingedeeld in straten en pleinen,’ schrijft de Van Dale. Ook wel het tegenovergestelde van een dorp: een ‘plaats kleiner dan een stad en groter dan een gehucht’.

Niet erg duidelijk, dus. Want samenhangende bebouwing die ingedeeld is in straten en pleinen lijkt niet alleen een kenmerk van steden, maar zeker ook van dorpen. Het criterium dat overblijft is de omvang. Een stad zou een ‘grote plaats’ zijn. Wat groot en wat klein is, wordt niet gegeven.

De laatste visie komt van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De statistici mengen zich niet in de begripsdiscussie en bedienen zich van een andere benaderingswijze. Er wordt gemeten in mate van stedelijkheid, met als criterium de omgevingsadressendichtheid per vierkante meter.

Als er in een gebied méér dan duizend adressen per vierkante meter gemeten worden, dan is er sprake van een matig, sterk of zeer sterk stedelijk gebied. In 2005 zouden volgens het CBS ruim veertig procent van de Nederlandse bevolking in een stedelijke omgeving wonen.

Uit de drie benaderingen van het stadsbegrip blijkt dat het onderscheid tussen stad en dorp niet goed te maken is. De vraag of Staverden een stad is blijft dus onbeantwoord. Tenzij we af zouden gaan op een wat ongewone maatstaf. Het Veluwse plaatsje lijkt namelijk weinig kans te maken op de stadstitel als gekeken wordt naar de nachtelijke lichtproductie. Staverden is op deze kaart niet te onderscheiden.